ميان ايران و توران سال ها جنگ و ستيز بود. در نبردي كه ميان افراسياب توراني و منوچهر شاه ايران در گرفت, سپاه ايران در مازندران به تنگنا افتاد. سر انجام دو سوي نبرد به آشتي در امدند و براي آن كه مرز دو كشور روشن شود و ستيز از ميان بر خيزد و جنگ از ريخت فرسايشي درآيد, پذيرفتند كه از مازندران تيري به سوي خاور پرتاب گردد, هر جا تير فرود آمد همانجا مرز ميان دو كشور باشد و هيچ يك از دو كشور از آن فراتر نروند.
در اين گفت و گو بودند كه فرشته ي زمين سپندارمذ پديدار شد و فرمان داد تا تير و كمان آورند. آرش در ميان ايرانيان بزرگ ترين كمان دار بود به نيروي بي مانندش تير را دور تر از همه پرتاب ميكرد. فرشته ي زمين به ارش گفت تا كمان بر دارد و تيري بسوي خاور پرتاب كند. آرش دانست كه پهناي سرزمين پاك آريايي به نيروي بازو و پرش تير او بسته است و بايد همه توان خود را در اين راه بگذارد.
او خود را آماده كرد, برهنه شد و بدن خود را به شاه و سپاهيان ايران نمود و گفت: ببينيد من تندرستم و هيچ كژي در وجودم نيست. ولي ميدانم كه چون تير را از كمان رها كنم همه ي نيرويم با تير از بدن بيرون خواهد شد.
آن گاه تير و كمان را برداشت و بر بلنداي كوه دماوند بر آمد و به نيروي خداداد تير را رها كرد و خود بي جان بر زمين افتاد.
هرمز, خداوند بزرگ, به فرشته ي باد فرمان داد تا تير را نگهبان باشد و از آسيب نگه دارد. تير از بامداد تا نيمروز در آسمان ميرفت و از كوه و در و دشت ميگذشت تا در كنار رود جيحون بر تنه ي درخت گردويي كه سترگ ترين درخت در گيتي بود نشست. آن جا را مرز ايران و توران جاي دادند و هر سال به ياد آن روز جشن گرفتند. گويند كه جشن تيرگان در ميان ايرانيان از اين زمان پديد آمده است.
از دیدگاه نجومی، اين جشن برابر است با بزرگترين روز سال خورشيدي و گرماي تابستان كه همان تير روز از ماه تير است. برابر با سالنماي كهن ايران و سالنماي زرتشتيان اين روز ، سيزدهم تيرماه است اما در سالنماي كنوني ايران به علت ماههاي سي و يك روزه ، جشن ، سه روز به جلو مي افتد و در روز دهم تيرماه برگزار مي شود ، كه با نيايش ، آب پاشيدن كودكان بر روي هم و هديه دادن نامزدها به يكديگر و گاه با گرفتن فال حافظ و خوردن ميوه و آجيل و خواندن سرود و پايكوبي به پايان مي رسد.
و اي كاش پدر بزگ ها و مادر بزرگ ها به جاي گفتن قصه هاي پوچ و بي مايه و تنها سرگرم كننده براي فرزندان خود داستان اسطوره هاي ايران را بگويند. هر آينه, به ديد من اين گونه داستانها كه ريشه در تاريخ كهن و اسطوره هاي ما دارد, خيلي آسان تر و بهتر براي فرزندان ما قابل دريافت است
نوشته شده در یکشنبه پنجم شهریور 1385 ساعت توسط سرباز فدایی کوروش